Сайт Юрыя Міхеда (a.k.a. juras14)

Эўрапейская Вільня

Віленскі павет, Летува, сьнежань 2015
Google Мапы, Яндэкс.Мапы

Гістарычная частка сталіцы Летувы вельмі прыгожая. Яна даволі вялікая (па мерках былога СССР) і добра добраўпарадкаваная — калі вы ня будзеце выходзіць за яе межы, вам можа здацца, што вы прыехалі ў заходнюю Эўропу. Разглядаючы гэтыя фатаґрафіі, трымайце ў галаве, што адлюстраваны на іх гістарычны цэнтар займае ня больш за 1/20 плошчы горада, і фармаваць па іх агульнае меркаваньне пра Летуву ці нават Вільню ня варта.

У самым цэнтры горада знаходзіцца Замкавая гара, на якой у 13 стагодзьдзі вялікі князь Гедымін пабудаваў драўляны замак. Сёньняшнія разваліны засталіся ад каменнага замка, збудаванага ў 1409 годзе ўнукам Гедыміна, вялікім князем Вітаўтам. Гедымінаву вежу ў сучасным выглядзе адбудаваў польскі архітэктар Ян Бароўскі ў 1930 годзе. Унутры знаходзіцца невялікі музэй (уваход — 2 € На той дзень —
RUB 155,07 ₽
UAH 49,99 ₴
BYR 40 203 Br
USD 2,20 $
), з даху можна паглядзець на горад.

Замкавая гара і вежа Гедыміна

 

Зьверху вежы я зьняў панараму (дакладней, дыяраму, з вуглом прыкладна 270°).

Вільня, панарама 270° зь вежы Гедыміна
Фатаґрафію можна пракруціць

 

І тут жа запусьціў квадракоптэр, зьняўшы з вышыні каля 120 мэтраў. Від на горад і Катэдральны пляц.

Вільня з квадракоптэра

 

У паўднёвай частцы гістарычнага цэнтру знаходзіцца Вострая Брама, гістарычны і архітэктурны помнік, збудаваны ў 1503—1522 гадах. Унутры брамы за шклом усталяваная Вастрабрамская ікона божай маці. Дакладны час стварэньня гэтай рэліквіі, як і яе аўтар, невядомыя, першае гістарычна дакладнае згадваньне пра яе ў хроніцы датуецца 1671 годам.

Вострая Брама з вышыні

 

Гэтая брама часта згадваліся ў творчасьці розных беларускіх, польскіх і летувіскіх паэтаў, уключаючы Адама Міцкевіча і Максіма Багдановіча. Менавіта пра іх напісана ў адным з найбольш вядомых твораў беларускай паэзіі, вершы Максіма Багдановіча «Пагоня»:

Толькi ў сэрцы трывожным пачую / За краiну радзiмую жах, / Ўспомню Вострую Браму сьвятую / I ваякаў на грозных канях. / У белай пене праносяцца коні, / Рвуцца, мкнуцца і цяжка хрыпяць. / Старадаўняй літоўскай пагоні / Не разьбіць, не спыніць, не стрымаць.
Максім Багдановіч

Пагоня, старадаўні герб Вялікага Княства Літоўскага, а таксама герб сучаснай Летувіскай рэспублікі, і герб Беларусі ў 1991—1994 гадах (пакуль калгасьнік Лукашэнка ня выцягнуў назад з гістарычнай памыйніцы герб БССР), намаляваны на паўднёвым баку брамы, які па стылі зусім не падобны да паўночнага:

Вострая Брама

Чаму беларускі паэт згадвае Літву? У беларускай гісторыі прынята лічыць, што Вялікае Княства Літоўскае было прыкладам раньняй беларускай дзяржаўнасьці — у яго склад уваходзілі ўсе тэрыторыі, цяпер заселеныя этнічнымі беларусамі, мовай справаводзтва была заходнеруская мова, ад якой пайшла сучасная беларуская. Потым княства аслабла, і, баючыся захопу Масквой, увайшло ў склад Польшчы, шляхта апалячылася, на беларускай працягвалі гаварыць у асноўным сяляне. Прычына, па якой сёньня Літвой называюць толькі балтамоўныя тэрыторыі былога княства заключаецца ў тым, што там раней, чым у Беларусі, пачалося фармаваньне нацыянальнай інтэліґенцыі і стварэньне гістарычных мітаў. Пакуль беларусы спалі, летувісы пасьпяхова прыпісалі сабе як усю агульную гісторыю ВКЛ, так і саму назву «Літва». Але ў беларускай гістарычнай літаратуры, паэзіі і г. д. гэтая назва часта выкарыстоўваецца ў дачыненьні менавіта да беларусаў («ліцьвінаў»).

Вільня жа стала летувіскай толькі ў 20 стагодзьдзі. У насельніцтве Вільні летувісы заўсёды складалі мізэрны працэнт. Напрыклад, у 1916 іх там было толькі 2,1%. Палову насельніцтва (50,1%) тады складалі палякі, а 43,5% — габрэі.

Старая Вільня

 

У 1918 годзе Летува і Польшча абвясьцілі незалежнасьць ад Расеі. У ходзе баявых дзеяў (ішла Першая сусьветная) Вільня некалькі разоў пераходзіла з рук у рукі, а ў 1920 годзе паміж Польшчай і Летувай была падпісаная дамова, паводле якой Вільня адыйшла да Летувы. Але ў рэальнасьці аддаваць яго летувісам палякі не зьбіраліся. Па таемным распараджэньні Пілсудзкага была створаная ваенная ґрупоўка колькасьцю каля 16 тысяч чалавек, якая, нібыта не падпарадкоўваючыся загадам польскага камандаваньня і выказваючы волю насельніцтва краю, захапіла горад. Было абвешчана аб стварэньні Рэспублікі Сярэдняй Літвы (фактычна марыянэткавай дзяржавы Польшчы). У 1922 годзе Сярэдняя Літва, «у адпаведнасьці з воляй народа», увайшла ў склад Польшчы.

Вільня

 

У Польшчы Вільня знаходзілася да верасьня 1939 года, калі, паводле пакту Молатава-Рыбэнтропа, Польшча была падзелена і захоплена — заходнюю частку занялі войскі Трэцяга Рэйху, а ўсходнюю — Чырвоная армія. Асноўная частка зямель, занятых Савецкім Саюзам, была ўключаная ў склад Беларускай ССР, а Віленскі край — перададзены Летуве, зь якой СССР падпісаў дамову пра узаемадапамогу. Такая шчодрасьць Сталіна не дзівіла — усё прыбалтыйскія краіны плянавалася ў бліжэйшы час захапіць. 15 чэрвеня 1940 гады ў Летуву ўвайшлі савецкія войскі, дзяржаўнасьць была зьліквідаваная, Летува стала часткай СССР.

Сталінскі гмах

 

Пасьля гэтага ў Летуве, як і ў іншых захопленых СССР прыбалтыйскіх рэспубліках, адразу ж пачаліся арышты, раскулачваньня, расстрэлы і дэпартацыі ў аддаленыя раёны Сібіры (палова дэпартуемых памірала ад голаду, холаду і хвароб). Таму далучэньне да СССР прыбалты заўсёды расцэньвалі як акупацыю. Зараз пра злачынствы савецкага рэжыму распавядае музэй ґенацыду, адкрыты ў будынку, дзе разьмяшчалася ўпраўленьне КДБ Летувіскай ССР. На камянях цокальнага паверху выбітыя імёны расстраляных людзей. У музэі можна паглядзець у тым ліку і камэры, сутарэньне для расстрэлаў, цесныя карцэры (напрыклад, былі сапраўдныя катавальныя карцэры, у якіх ахвяры стаялі па калена ў халоднай вадзе). Пры мне музей быў зачынены з-за сьвятаў, але ў інтэрнэце адтуль ёсьць рэпартажы, напрыклад, гэты.

Музэй ґенацыду (былы будынак КДБ)

 

Але ў тэрытарыяльнай пэрспэктыве Летува ў канчатковым выніку выйграла — Вільня такі апынулася ў яе складзе, цяпер ужо назаўсёды (пасьля вайны да Летувіскай ССР таксама адышла частка Ўсходняй Прусіі і горад Мэмэль, цяпер Клайпеда). На працягу ўсяго знаходжаньня Летувы ў СССР адсотак летувісаў сярод насельніцтва Вільнюса, як цяпер стаў называцца горад, няўхільна роc, да 1960 года склаўшы ўжо трэць, а ў васьмідзесятых пераваліў за палову. Зараз летувісы ў большасьці і складаюць больш за 60% насельніцтва горада.

Вільнюс

 

Як я ўжо казаў, гістарычная частка горада вельмі прыгожая і раскошная.

Гістарычная Вільня

 

Калі б не пабываў учора ў Коўні, быў бы ўпэўнены, што Летува «ўзьнялася з каленяў».

Добрая Вільня

 

Усе без выключэньня ходнікі або дарогі выкладзеныя пліткай або брукам, прыгажосьць.

Брукі

 

Сымпатычныя вулачкі.

Маленькія вуліцы

 

У горадзе шмат архітэктурных помнікаў.

Славутасьці Вільні

 

Касьцёл сьвятога Казіміра.

Касьцёл сьвятога Казіміра ў Вільні

 

Ратушная плошча.

Ратушная плошча

 

Яшчэ віды. Гарышчы ўсіх дамоў пераабсталяваны ў заселеныя памяшканьні, што відаць па вокнах. У Заходняй Эўропе гэтак жа.

Вільня з квадракоптэра

 

Рамантыка, добра тут, у цэнтры, жыць.

Прыгожа

 

Прэзыдэнцкі палац. У мінулым тут жылі каталіцкія біскупы, у часы Расейскай імпэрыі — ґубэрнатары Віленскага краю, у часы Польшчы — віленскія ваяводы, у СССР тут быў дом афіцэраў. Плошча перад палацам сёньня названая ў гонар дзеяча літоўскага нацыянальнага адраджэньня Даўкантаса Сімонаса. У розны час плошча называлася Дварцовай, Мураўёўскай, Напалеонаўскай і Кутузаўскай.

Прэзыдэнцкі палац

 

Дом дэмакратыі (на самай справе проста нейкі гатэль).

Сьцягі

 

Архітэктура савецкага часу.

Савецкая архітэктура

 

Віленскія хмарачосы.

Хмарачосы Вільні

 

Знак жылой зоны і знак забароны праезду, з сумешчаным указаньнем забароненых відаў транспарту (падобны на ляґатып «Мэрсэдэса»), што сустракаецца ў некаторых краінах.

Мэрсэдэс

 

Агульналетувіская асаблівасьць — жоўтыя скрыні зь пяском (у Коўні таксама былі), падобныя на лаўкі. Ім пасыпаюць тратуары, калі на іх галалёдзіца.

Скрыні зь пяском

 

Усе аўтобусы і тралейбусы — добрыя і сучасныя, аднак, у большасьці выпадкаў залепленыя рэклямай.

Грамадзкі транспарт

 

Для іх выдзеленыя спэцыяльныя стужкі (правіла выконваецца, звычайныя машыны на іх не заяжджаюць).

Вылучаныя палосы

 

Гарадзкі каршэрынґ — плаціш штомесячную абанэнцкую плату, калі патрэбны аўтамабіль, проста бярэш яго на адной з адмысловых стаянак, і за час карыстаньня плаціш па пагадзінным тарыфе. У канчатковым выніку выходзіць таньней і больш практычней, чым трымаць машыну, асабліва ў горадзе. Гэтак жа, як у Капэнгаґене, нават машыны такія ж.

Каршэрынґ

 

Паркоўкі платныя.

Паркоўкі

 

Двары.

Двары Вільні

 

На сьветлафорах вельмі незвычайныя піктаґрамы ў выглядзе контураў чалавечка. Такіх яшчэ нідзе не сустракаў.

Піктаґрамы на сьветлафорах

 

Часам сустракаюцца зусім эўрапейскія сьветлафоры — са стандартнай заходнеэўрапейскай піктаґрамай і роварнай сэкцыяй. Часам можна ўбачыць тыпова нямецкія кнопкі для запыту сыґналу.

Эўрапейскія сьветлафоры

 

Ліхтар. Драты не заўсёды прыбраныя пад зямлю, як бывае ў заходнеэўрапейскіх гарадах.

Ліхтары

 

Тэлефонныя будкі.

Таксафоны

 

Прыгожыя гідранты. Ня вельмі частая дэталь, сустрэліся можа разоў 5.

Гідранты

 

Большасьць памыйніц — паасобныя.

Памыйніца

 

У рамках эўра-карґа-культу намалявалі роварадарожкі. Каб па іх не хадзілі, намалявалі закрэсьленых чалавечкаў, але жоўтая фарба сьцерлася, памяняўшы сэнс піктаґрамы, таму іх малюнак спачатку ўводзіць у ступар. У любым выпадку, гэта цалкам няправільны спосаб падзелу ровараў і пешаходаў, падзяляць іх трэба бардзюрам або перападам узроўняў (як трэба рабіць, зноў глядзім Капэнгаґен). Зрэшты, раварыстаў я ўсё роўна ні разу не сустрэў.

Роварадарожкі

 

Роварастаянкі пустуюць. Не, ровары гэта вельмі добра і правільна. Але для таго, каб народ стаў на іх перасаджвацца, патрэбная інтэґраваная ў сыстэму вулічнага руху адзіная сетка дарожак, пры дапамозе якой можна зручна дабрацца на ровары адкуль і куды заўгодна. Але гэта дорага і патрабуе зьмяненьняў у інфраструктуры. У выніку абмяжоўваюцца маляваньнем вядучых зь ніадкуль у нікуды белых стужак на ходніках у цэнтры, з нулявым вынікам.

Роварастаянкі

 

Спосабы кантролю хуткасьці.

Абмежаваньні

 

Пераходы, замест пунктырнай лініі — рыскі па баках. У прынцыпе, акрамя эканоміі фарбы у такой разьметкі ёсьць яшчэ адна перавага — фарба больш сьлізкая за асфальт, таму на ёй тармазны шлях некалькі больш, і гэты мэтр можа каштаваць пешаходу жыцьця.

Пераходы

 

Дзіцячыя і спартовыя пляцоўкі.

Пляцоўкі

 

Скейт-парк.

Скейт-парк

 

Сквэры і грамадзкія прасторы.

Сквэры

 

Муралы. Гляджу, пайшла ўсюды мода на такое.

Муралы

 

У Вільні можна сустрэць вялікую колькасьць памятных таблічак на беларускай мове — у горадзе жылі і працавалі многія дзеячы беларускага нацыянальнага адраджэньня пачатку 20 стагодзьдзя. Мне сустрэліся таблічкі Янкі Купалы (паэта і аднаго з рэдактараў першай беларускамоўнай газеты «Наша Ніва»), Браніслава Тарашкевіча (мовазнаўца, што ў 1918 годзе ўпершыню ўпарадкаваў ґраматыку сучаснай беларускай мовы, і пазьней паў ахвярай сталінскага тэрору — камуніста Тарашкевіча расстралялі як буржуазнага нацыяналіста) і Францішка Багушэвіча (паэта і мысьляра, які шмат у чым які сфармаваў ідэалёґію нацыянальнага руху).

Беларускія шыльды (Купала, Тарашкевіч, Багушэвіч)

 

У гэтым будынку знаходзіўся астрог, дзе ў чаканьні пакараньня сядзеў адзін з арґанізатараў польскага паўстаньня 1863—64 гадоў, Вінцэнт-Канстанцін Каліноўскі. У беларускай гістарычнай міталёґіі ён займае адно з найгалоўнейшых месцаў у пантэоне нацыянальных герояў, хоць ёсьць падставы меркаваць, што гэты вобраз быў не асабліва блізкі да гістарычнага прататыпу, і быў створаны спачатку беларускімі, а потым савецкімі гісторыкамі. Каліноўскі кіраваў паўстанцкімі атрадамі, а таксама выдаваў газету «Мужыцкая праўда», дзе на беларускай мове заклікаў сялянства далучацца да паўстаньня шляхты. Быў прыхільнікам сувэрэнітэту Літвы ў складзе незалежнай Польшчы. Пасьля арышту адмовіўся даваць паказаньні і раскрываць іншых змоўшчыкаў у абмен на зьмякчэньне прысуду. Павешаны на Лукішскім пляцы ў 1864 годзе.

Турма Каліноўскага

 

* * *

Калі параўноўваць з заходняй Эўропай, у Летуве ўсё вельмі танна. Напрыклад, месяц таму ў Капэнгаґене койка на караблі-гостэле ўдалечыні ад цэнтра каштавала 35 эўра На той дзень —
RUB 2 423 ₽
UAH 898,70 ₴
BYR 667 874 Br
USD 37,27 $
за ноч. Тут жа за 28 эўра На той дзень —
RUB 2 159 ₽
UAH 733,91 ₴
BYR 561 537 Br
USD 30,80 $
я атрымаў асобны нумар з душам у невялікім гатэлі ў самым цэнтры горада, каля Катэдральнага пляца (ёсьць значна таньней, але на AirBnB было цяжка знайсьці пакой, бо з-за Раздва многія гаспадары ў той дзень не былі дома). Акрамя таго, летувіская кухня вельмі падобная да расейскай, таму ў кулінарных аддзелах супэрмаркетаў прадаецца звыклая нам ежа. Асабліва добры летувіскі жытны хлеб.

Убэр тут не працуе, але ёсьць мясцовая праґрама пад назвай eTaksi. Таксі з цэнтра ў аэрапорт каштавала 6,50 € На той дзень —
RUB 503,98 ₽
UAH 162,47 ₴
BYR 130 661 Br
USD 7,13 $
(прымаюць толькі гатоўку). Пытаньне, на якой мове размаўляць, застаецца адкрытым — анґельскую большасьць людзей, старэйшых за 30, не разумеюць, расейскую ж ведаюць добра, але зьвяртацца да прыбалтаў па-расейску неяк ня хочацца.

Уначы таксама вельмі прыгожа, асабліва ўлічваючы, які сёньня дзень.

Начная Вільня

 

Зайшоў у Катэдру сьвятога Станіслава. Са сьвятам!

Каляды